BLOG

Extreme maatregelen om stikstofprobleem op te lossen

nieuwe maatregelen stikstof.webp

wat is stikstof

De stikstofproblematiek zal je niet ontgaan zijn want het is dagelijks in het nieuws. Maar bij het stikstofprobleem is de stikstof zelf niet het probleem want stikstof zelf is niet schadelijk. Een probleem wordt het pas wanneer er verbindingen worden aangegaan.

In dit artikel wordt ingegaan op stikstof, de verbindingen, wat zijn de grootste stikstof veroorzakers, de effecten op mens, natuur en economie, het stikstofdossier, wat kunnen we doen tegen te veel stikstof, wat zijn de nieuwe maatregelen en wanneer gaan de nieuwe maatregelen in.

wat is stikstof; de verbindingen

De stikstof formule is N2. Het is een reuk- en kleurloos gas waaruit zo’n 78% van de lucht bestaat. Bij een verbinding met zuurstof ontstaan stikstofoxiden (NOx) en een verbinding met waterstof levert ammoniak (NH3) op. Dat zijn stoffen die wel schadelijk zijn voor zowel mens als natuur. En om deze stoffen draait het bij het stikstofprobleem. Stikstofmonoxide met stikstof formule NO wordt gevormd bij verbranding en wordt in de lucht omgezet in stikstofdioxide (NO2). Ammoniak (NH3)is een verbinding van stikstof en waterstof. Het is een kleurloos en sterk ruikend gas en ontstaat wanneer urine reageert met de ontlasting in de stal en bij het uitrijden van de mest. Deze verbindingen worden samen stikstofoxiden (NOx) genoemd.

Wat zijn de grootste stikstof veroorzakers

Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek bestond in 2020 de stikstof uitstoot uit 124 miljoen kilogram ammoniak, waarvan het grootste deel afkomstig was uit de landbouw en 177 miljoen NOx waarvan het grootste deel afkomstig van verkeer en industrie. Het grootste deel van de ammoniakuitstoot, zo’n 54 procent, komt voor rekening van veehouders.

Effecten op de mens

Over het feit dat stikstofverbindingen ook slecht zijn voor de mens lees je maar weinig. Ze veroorzaken smog en fijnstof en daardoor kunnen gezondheidsproblemen ontstaan. Een hoge stikstofoxidenconcentratie kan schadelijke effecten veroorzaken omdat het tot diep in je longen kan doordringen. Vooral mensen met luchtwegaandoeningen zijn daar gevoelig voor. Ook van ammoniak kunnen mensen last krijgen. Doordat de geur sterk prikkelend is, kan het je slijmvliezen en je longen irriteren en last krijgen van je ogen.

Effecten op de natuur

Stikstofoxiden en ammoniak slaan uiteindelijk neer op de grond, de zogenaamde stikstofdepositie. De depositie zorgt ervoor dat de grond verrijkt wordt met voedingsstoffen en te veel stikstof verzuurt de bodem. Daardoor verdwijnen er mineralen waaronder kalk en magnesium. Zonder deze mineralen verdwijnen bomen en de flora die het goed doet op voedselarme grond. Door het verdwijnen van kalk uit de bodem krijgen koolmezen een tekort aan kalk. Hun eierschalen worden dan te dun of jonge vogels breken al in het nest hun pootjes. Met het verdwijnen van flora verdwijnt ook de fauna die van deze plantensoorten leven. Dat gaat ten koste van de biodiversiteit. Maatregelen om de stikstof uitstoot te verminderen zullen niet alleen leiden tot het behoud van de biodiversiteit, maar leiden ook tot een afname van broeikasgassen en tot minder opwarming van de aarde.

Effecten op de economie

Reeds in de jaren '70 werd gewezen op het feit dat stikstof uitstoot de biodiversiteit in gevaar brengt. Vanaf de jaren ’80 probeert de overheid enerzijds de natuur te beschermen en ook economische activiteiten door te laten gaan. Het is echter onmogelijk gebleken om de uitstoot van stikstof te verminderen op een manier die de natuur niet schaadt en niet bijdraagt aan de opwarming van de aarde. In 2015 werd het ‘Programma aanpak stikstof’ kortweg PAS gelanceerd met maatregelen om de stikstof uitstoot door landbouw, verkeer en industrie te verlagen en de natuurschade te herstellen. Maar in de praktijk bleek dat er door PAS juist meer stikstof uitstoot was en het natuurherstel achterbleef. In 2019 oordeelde de rechter dat het PAS strijdig was met de Europese Habitatrichtlijn. Voor projecten die stikstof veroorzaken was nu een vergunning nodig. Vooral voor de woningbouw levert dit problemen op en dat terwijl de bijdrage van de woningbouw aan het stikstofprobleem eigenlijk maar klein is.

Wat kunnen we doen tegen te veel stikstof; aanpak stikstof

stikstofreductie

Sinds de uitspraak is de maximumsnelheid op snelwegen omlaag gegaan en is het streven om alle nieuwe auto’s in 2030 emissieloos te laten zijn. De scheepvaart moet schonere motoren aan gaan schaffen en ook de luchtvaart blijft dit keer niet buiten schot. Ook daar moet de uitstoot verminderen.

minder ammoniak

Boeren die mest verspreiden stoten minder ammoniak uit wanneer ze mest verdunnen met water. Een andere optie is steenmeel uit te strooien over de bodem.

vloeibare stikstof

Of het injecteren van vloeibare stikstof leidt tot minder stikstof in het oppervlaktewater werd onderzocht door Wageningen Universiteit en Researchcentrum.

Luchtwassers en aanpassing voer

Ook kwamen er luchtwassers in stallen en werd er geëxperimenteerd met veevoer. Aanpassing veevoer zou kunnen bijdragen aan minder ammoniak. Maar het effect van deze oplossingen lijkt in de praktijk vooralsnog wat tegen te vallen waardoor opkopen van veehouderijen in beeld komt.

wat zijn de nieuwe maatregelen

Minister Van der Wal presenteerde deze maand het 'Nationaal Plan voor het Landelijk Gebied' met maatregelen voor stikstofreductie die met name gericht zijn op de veehouderij. Het programma bepaalt met hoeveel procent de uitstoot stikstof per gebied omlaag zou moeten. De grootste stikstof reducties zijn nodig in de Gelderse Vallei, op de Veluwe, in het Groene Hart, de Peel en ook op zandgronden in het oosten en zuiden van Nederland. In de Gelderse Vallei moet de uitstoot van ammoniak met 80% naar beneden en in een kilometer rondom de Natura2000 gebieden moet de uitstoot met 70% worden verlaagd. Er komt extra geld ter beschikking om stallen te verduurzamen. Toch zal deze forse ingezette stikstofreductie er ongetwijfeld toe leiden dat een aantal boeren hun bedrijf moeten sluiten.

wanneer gaan de nieuwe maatregelen in

De uitvoering van het plan wordt aan de provincies overgelaten. Die hebben een jaar de tijd om te bedenken welke maatregelen ze gaan nemen om zo de beoogde stikstofreductie te realiseren. De uitstoot moet verlaagd worden in de industrie, de bouw en het verkeer, maar vooral bij de veehouderij. Die maatregelen zullen bestaan uit het opkopen van veehouderijen of verplaatsen van veehouders, het verduurzamen van bestaande bedrijven. De grootste uitdaging wordt om wat betreft de uitstoot stikstof per gebied en per sector maatwerk te leveren.

Wat kunnen we doen tegen te veel stikstof

Wil je je eigen stikstof uitstoot verminderen? Eet dan minder vlees, maak vaker gebruik van het openbaar vervoer en zorg voor een goed geïsoleerd huis met een duurzame energievoorziening.