BLOG

Alles wat je ooit wilde weten over het periodiek systeem!

het periodiek systeem.webp

Wat is het periodiek systeem

Als je ooit scheikunde had op school, zal je er vast wel al van gehoord hebben: het periodiek systeem der elementen, kortweg het periodiek systeem of PSE. Weet jij nog wat dit systeem precies is? Of hoor je het nou donderen in Keulen en heb je er werkelijk geen idee van? Lees dan snel verder, want in deze blog vertellen we jou er alles over! Het periodiek systeem ziet eruit als een tabel. Hierin staan alle tot nu gekende chemische elementen gerangschikt. Deze rangschikking is niet zomaar willekeurig: er zit logica in de tabel!

Wat is een element?

Vooraleer we het principe van het periodiek systeem der elementen (PSE) verder kunnen uitleggen, is het belangrijk om te weten wat men verstaat onder een element. Een scheikundig element is een stof die niet verder opgesplitst kan worden in andere stoffen. Een element bestaat uit slechts 1 soort atomen. Een atoom is dus de kleinste bouwsteen van ieder scheikundig element. Elk atoom bestaat op zijn beurt weer uit een atoomkern, bestaande uit ongeladen neutronen en positief geladen protonen. Rond deze atoomkern bewegen negatief geladen elektronen in een elektronenwolk. Het atoomnummer van een atoom geeft aan hoeveel protonen er in zijn kern zitten. Onthoud dit even, want het begrip atoomnummer zal later in deze blogpost nog terugkomen.

Scheikunde en zijn elementen

Nu je weet wat een scheikundig element is, vraag je je misschien af hoeveel verschillende er zijn. Tot op heden zijn er 118 scheikundige elementen bekend. Dit aantal is de voorbije decennia flink gegroeid en kan de komende jaren nog groeien! Wetenschap is namelijk altijd in beweging. In de scheikunde zijn de elementen zoals waterstof, helium en zuurstof het bekendste. Dit komt omdat deze het meest voorkomen in het universum! Wist je dat enkel waterstof en helium samen al goed zijn voor 98% van alle aanwezige materie in het universum?Wie heeft het periodiek systeem bedacht

Voor de ontstaansgeschiedenis van het klassieke periodiek systeem der elementen moeten we terug naar 1869, naar Rusland. Daar ontwikkelde ene scheikundeprofessor Dmitri Mendelejev een systeem om alle tot dan toe gekende scheikundige elementen te ordenen. Hij ontdekte dat bepaalde van deze gelijkaardige eigenschappen hebben. Hij vermoedde dat er bepaalde periodieke trends moesten zijn. Welke trends dat precies waren en hoe de tabel precies werkt, bespreken we in de volgende paragraaf!

Hoe werkt het periodiek systeem?

Allemaal goed en wel, maar hoe werkt het periodiek systeem nu eigenlijk? Welke logica zit erachter? Als je even goed naar de tabel kijkt, dan zal je zien dat deze bestaat uit rijen en kolommen.

Perioden

Een horizontale rij wordt ook wel een periode genoemd. Het atoomnummer zal steeds toenemen van links naar rechts binnen een periode. Er is dus steeds een proton meer naarmate je meer naar rechts gaat in een periode. Er zijn daarnaast ook enkele trends waar te nemen binnen een periode. Zo zal de grootte van een atoom, ook wel de atoomstraal genoemd, in het algemeen afnemen van links naar rechts. Dat is het gevolg van het stijgende aantal protonen: hoe meer positieve ladingen, hoe meer de negatieve elektronenwolk wordt aangetrokken door de kern. Het atoom wordt dus zo iets kleiner. Daarnaast neemt de elektronegativiteit, de neiging van een atoom om elektronen aan te trekken, ook toe van links naar rechts. Ten slotte neemt ook de ionisatiepotentiaal toe als je naar rechts gaat. Hoe groter de ionisatiepotentiaal, hoe meer moeite het kost om een elektron te verwijderen van een atoom.

Groepen

Een kolom van het PSE wordt ook wel een groep genoemd. Er zijn in totaal 18 groepen in het periodiek systeem der elementen. Elke groep wordt gekenmerkt door gelijkaardige chemische eigenschappen. Hoe komt dat? Elektronen bevinden zich als het ware op schillen (en subschillen). Bij elementen die tot dezelfde groep behoren, zijn de elektronen op de buitenste schil op dezelfde manier georganiseerd. Ze hebben dus een gelijkaardige elektronenconfiguratie. Hoe meer elektronen een atoom bevat, hoe meer schillen bezet zullen zijn. Wanneer je van boven naar beneden gaat in dezelfde groep, komt er steeds een schil bij. Het aantal elektronen neemt toe en ze bevinden zich ook steeds verder van de atoomkern. Het atoom wordt dus als het ware steeds groter: de atoomstraal neemt toe van boven naar onder. Daarnaast is het ook steeds makkelijker om een elektron te verwijderen naarmate je meer naar onder gaat in een groep. De aantrekkingskracht van de atoomkern op de elektronen wordt namelijk kleiner, doordat de afstand tussen kern en elektronen groter wordt. Dit betekent dat de ionisatiepotentiaal dus kleiner wordt. In het algemeen neemt de elektronegativiteit ook af van boven naar beneden. Groep 11 vormt echter een uitzondering: daar neemt de elektronegativiteit net toe van boven naar beneden.

Blokken

Het PSE kan ook onderverdeeld worden in 4 blokken. Deze blokken zijn vernoemd naar elektronenschillen. Meer bepaald vinden we in een blok alle atomen terug waarvan het buitenste elektron zich op een welbepaalde schil bevindt. In het s-blok bevinden zich dus alle atomen waarvan het laatste elektron zich in de s-schil bevindt. Het s-blok bestaat uit waterstof, helium en groepen 1 en 2. Groepen 3 tot 12 behoren tot het d-blok en groepen 13 tot en met 18 worden samengenomen in het p-blok. Het laatste f-blok bevindt zich apart onderaan de tabel en bestaat uit de lanthaniden en de actiniden, met atoomnummers 57 tot en met 71.

Periodiek systeem in binas

Als je scheikunde volgt in het vwo, kan je ook een uitgebreid periodiek systeem in je binas infoboek vinden! Kleine tip van ons, je vindt het PSE in tabel 99 van binas. Hier vind je alle bijkomende informatie over een scheikundig element die je nodig hebt voor je toets of tentamen. Zo kan je er de atoommassa, oxidatiegetallen en elektronenconfiguratie terugvinden.

Binas online

Je hoeft trouwens geen binas exemplaar thuis hebben liggen om een kijkje te nemen naar het PSE. Tegenwoordig vind je tabellen uit de binas ook online terug. Heel handig voor als je jouw kennis over scheikunde wil bijschaven! Of kijk gewoon op onze website www.watisstikstof.nl. Ook daar vind je heel wat nuttige scheikunde informatie!